وکالت،آزمون اینترنتی وکالت

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
موسسه آموزش عالی آزاد اندیشه سازان
سایت حقوقی دادسیما (داداِستان)

آزمون وکالت , اخبار حقوقی

روز آتش نشان

روز آتش نشان

1399/07/07

آتش‌نشانی و نگاهی به این شغل از منظر قانونی


 



تردیدی نیست که هیچ رقم مالی نمی‌تواند جبران‌کننده فداکاری‌های آتش‌نشانان باشد، ولی مسئولان مختلف دولتی، شهرداری و همه دست‌اندرکاران موظف هستند زندگی کسانی را که از جانشان مایه می‌گذارند تا جان و مال دیگران را نجات دهند تامین کنند، آتش‌نشانی که حتی در روزهای استراحت نیز باید به ورزش و بازیابی بدنی بپردازند تا بتوانند در روز شیفت کاری به شهروندان خدمات مناسب ارائه کنند.

دکتر «محمد طاهر کنعانی» استاد دانشگاه به بررسی حق و حقوقی که متوجه این افراد است، آن هم با توجه به حساسیت این مشاغل، پرداخته است . به گفته وی در صورت فوت یا از کار افتادگی ماموران آتش‌نشانی در حین انجام عملیات، دو نوع حمایت قانونی متوجه این افراد می‌شود: اولاً پرداخت خسارت از طریق دیه انجام می‌شود و ثانیاً طبق ماده ۸۵ قانون تامین اجتماعی، این افراد تحت پوشش بیمه عمر قرار دارند و باید به بازماندگان این افراد وجه پیش‌بینی شده این بیمه پرداخت شود.

در نظام‌های حقوقی و قوانین، آیا شهروندان از حقی چون حفظ جان یا امنیت برخوردارند؟

حقوق افراد در این زمینه را می‌توان از دو منظر حقوق داخلی و حقوق بین‌المللی بررسی کرد. از منظر حقوق داخلی، قانونی که در این خصوص وجود دارد، قانون کمک به آسیب ‌دیدگان است که طبق این قانون، همه افراد در صورت بروز یک حادثه، اگر از کمک به افراد آسیب ‌دیده در حد توان خودداری کنند، مجرم محسوب می‌شوند و مسئولیت کیفری دارند. همچنین افرادی که به موجب وظیفه و شغل خود موظف به حفاظت از افراد و نجات آنها هستند، اگر در صورت بروز حادثه از یاری‌رسانی به افراد و حادثه‌دیدگان اجتناب کنند، مجرم‌اند.

از منظر حقوق بین‌المللی نیز یک حقوقدان آمریکایی شاخه‌ای حقوقی به نام «حقوق بین‌الملل پاسخ به سوانح» را مطرح کرده که همانند حقوق بشر، حقوق زنان و دیگر شاخه‌های حقوقی در حال شکل‌گیری است. فدراسیون جهانی صلیب سرخ و هلال احمر نیز پیگیر ایجاد این حقوق به شکل یک کنوانسیون هستند. در مبانی حقوق بشر، حق حیات مطرح شده است و اگر در سوانح و حوادث، افرادی که موظف به تحقق این حق هستند کوتاهی کنند، در واقع سبب مخدوش شدن حقوق افراد شده‌اند.

البته اکنون نیز به موجب میثاق‌های حقوق بشر، مبانی و استاندارد‌هایی برای پاسخ به سوانح وجود دارد. بنابراین، به طور کلی، برخورداری مصدومان و سانحه‌دیدگان از کمک‌های انسان‌دوستانه در سوانح و حوادث یک حق ذاتی و جزء حقوق بشر است. وظیفه دولت‌ها و تمامی ارگان‌های دولتی است که تمهیدات لازم برای بودجه و تجهیزات را در حد عرف برای تحقق این حق مهیا کند و وظیفه ذاتی دولت‌ها در این زمینه را هرگز سازمان‌های بین‌المللی و خیریه نمی‌توانند بر عهده بگیرند.

مأموران آتش‌نشانی که جان خود را برای حفاظت از دیگر افراد جامعه به خطر می‌اندازند و خدمت می‌کنند، از چه پوشش‌های حقوقی بهره‌مندند؟

در درجه اول، طبق آیین‌نامه استخدامی شهرداری تهران، شغل آتش‌نشانی جزء مشاغل ثابت و استخدامی محسوب می‌شود و به نوعی مشمول رابطه کارگر و کارفرما است؛ یعنی هم استخدام رسمی شهرداری محسوب می‌شوند و هم در مواردی خلاء قانون کار را نیز پوشش می‌دهد.

در قانون کار، مواردی درباره حوادث و خطرات در حین کار پیش‌بینی شده است که شامل افرادی می‌شود که شرایط شغلی خطرناک و پر حادثه دارند. مسلماً این شرایط به خصوص شامل حال مأموران آتش‌نشانی می‌شود. در این مورد، شهرداری به عنوان کارفرما ملزم است تمامی وسایل ایمنی و تجهیزات و استاندارد‌های فنی مورد نیاز را فراهم آورد و شرایطی را برای مأموران آتش‌نشانی ایجاد کند که میزان صدمه و آسیب به آنها به حداقل ممکن برسد.

حال اگر سوانحی برای مأموران در حین انجام عملیات پیش آید، جبران خسارت به چه شکل است؟

در این مورد نباید منتظر بود تا آتش‌نشان آسیب یا خسارت ببیند و بعد از آن به دنبال بودجه و جبران خسارت بود. این حق به عنوان یک مسئولیت مدنی بر عهده کارفرما است که افراد مشغول به کار را تحت پوشش بیمه حوادث قرار دهد تا در صورت بروز هر گونه خسارتی، به سرعت از طریق بیمه اقدام به جبران خسارت کند.

آیا آتش‌نشانی جزء مشاغل سخت و زیان‌آور محسوب می‌شود؟

بعد از گذشت سال‌ها از تاسیس آتش‌نشانی در پایتخت، حرفه آتش‌نشانی جزء مشاغل سخت و زیان‌آور شناخته شد و آتش‌نشانان تهران می‌توانند با حداقل ۲۰ سال سابقه کار و۵۰ سال سن از سنوات ارفاقی برخوردار شوند و با رعایت آیین‌نامه مربوط، بازنشسته شوند.

بر اساس تصمیم وزرای عضو کمیسیون موضوع اصل ۱۳۸ قانون اساسی در امور اداری و استخدامی و مصوبه هیات وزیران در نوزدهمین جلسه شورای توسعه مدیریت و سرمایه انسانی و با استناد به بند ۵ آیین‌نامه اجرایی قانون نحوه بازنشستگی جانبازان انقلاب اسلامی ایران و جنگ تحمیلی و معلولان عادی و شاغلان مشاغل سخت و زیان‌آور، آتش‌نشانی شغلی سخت و زیان‌آور محسوب می‌شود و نیروهای عملیاتی آتش‌نشانی از مزایای آن بهره‌مند می‌شوند.

در این مصوبه، عناوین مشاغل سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی تهران شامل آتش‌نشان، کاردان آتش‌نشان، کمک‌فرمانده آتش‌نشان، فرمانده آتش‌نشان، رئیس ایستگاه، معاون عملیات منطقه، مدیر منطقه و معاون عملیات سازمان جزء مشاغل سخت و زیان‌آور شناخته شدند و درجه ۳ سخت و زیان‌آوری برای آنها تعیین و ابلاغ شد.

اگر مأموران آتش‌نشانی خود در هنگام انجام وظیفه سبب بروز خسارت شوند، تکلیف چیست؟

این موضوع به عنوان حوادث ناشی از کار تلقی می‌شود که در صورت بروز حادثه توسط افراد مشغول به کار، بازرس اداره کار از طرف دادگاه، اقدام به تهیه گزارش کامل آن خسارت می‌کند.

اگر حوادثی برای افرادی که تحت آموزش در سازمان آتش‌نشانی هستند پیش بیاید، از چه حق و حقوقی بهره‌مند می‌شوند؟

یک نوع آموزش در ابتدای کار است و یک نوع آموزش در حین کار. این موارد تفاوتی با یکدیگر ندارند و مأموران آتش‌نشانی در زمان ورود به این حرفه از همه حقوقی که یک مأمور آتش‌نشانی برخوردار است. افراد تحت آموزش نیز به طور کامل مشمول این حقوق می‌شوند. همه کارفرمایان موظف هستند که مأموران آتش‌نشانی، حتی افراد تحت آموزش را نیز تحت پوشش بیمه حوادث قرار بدهند. بنابراین، اگر در حین کار یا آموزش، حوادثی برای مأموران پیش بیاید، جزء حوادث ناشی از کار تلقی می‌شود.

مسئولیت حقوقی و کیفری آتش‌نشان با توجه به پر خطر بودن این شغل چیست؟

طبق قوانین عام، مسئولیت مدنی و جزایی هرکسی که مرتکب جرم یا زیانی شود، باید آن را جبران کند و آتش‌نشانان هم از این حیث ممکن است در معرض مسئولیت کیفری و حقوقی باشند. با این حال، نباید از یک اصل حقوقی به نام «اصل اضطرار» چشم‌پوشی کرد که در بعضی موارد، رافع مسئولیت کیفری است.

برای مثال، شکستن شیشه و وارد شدن به حریم خصوصی افراد جرم محسوب می‌شود، اما زمانی که یک آتش‌نشان برای نجات جان یک فرد مرتکب چنین خسارتی شود، به علت اضطرار، مسئولیت کیفری از او رفع می‌شود. البته اصل اضطرار رافع مسئولیت مدنی نیست و این نوع خسارت‌ها باید از طریق پوشش‌های بیمه جبران شود.

 

درصورت فوت یا از کار افتادگی ماموران آتش‌نشانی چه حمایت‌هایی از آنها صورت می‌گیرد؟

اول اینکه متاهل یا مجرد بودن مأموران آتش‌نشانی هیچ‌گونه تاثیری در مسئولیت‌های مدنی و کیفری این افراد نخواهد داشت. همچنین تاثیری در نظام بهره‌مندی این افراد در حق و حقوقی مجزا ندارد. در صورت فوت یا از کار افتادگی ماموران آتش‌نشانی در حین انجام عملیات، دو نوع حمایت قانونی متوجه این افراد می‌شود: اولاً پرداخت خسارت از طریق دیه انجام می‌شود و ثانیاً طبق ماده ۸۵ قانون تامین اجتماعی، این افراد تحت پوشش بیمه عمر قرار دارند و باید به بازماندگان این افراد بیمه عمر پرداخت شود.

در چه مواردی هنگام بروز حادثه و مرگ یک فرد، سازمان آتش‌نشان مقصر است؟

از نظر استاندارد، حوادث و سوانح در سه حالت بررسی می‌شوند: پیش از حادثه، حین حادثه و بعد از حادثه. برنامه‌ریزی تمامی سازمان‌های امداد و نجات هم باید مطابق این سه مورد باشد و باید به تمامی ارگان‌ها و سازمان‌ها مسئولیت تجهیز کامل و آمادگی کامل پیش از بروز حادثه محول شود.

در نتیجه، اگر حادثه به علت تجهیز نبودن مأموران از نظر امکانات و وسایل سبب خسارت‌هایی جبران‌ناپذیر شود، قطعاً مسئولانی که باید امکانات را ایجاد می‌کردند، اما به نوعی قصور و کوتاهی انجام دادند، مسئولیت قانونی دارند. اما نمی‌توان به طور قاطع، مسئول این‌گونه حوادث را فقط یک نفر دانست.

اگر بخواهیم بحث سببیت را احراز کنیم و تشخیص قطعی دهیم که چه سازمان و ارگانی مقصر فوت افراد هستند، کار بسیار دشواری در پیش داریم. نظام پاسخ به سوانح باید در این زمینه منسجم‌تر باشد و پاسخ به این سؤال واقعاً دشوار است که در صورت فوت افراد در حوادث، آیا سازمان یا ارگانی دارای مسئولیت کیفری و جزایی است یا خیر. تشخیص این موضوع که مرگ این افراد به علت کمبود تجهیزات یا قصور مأموران و سازمان‌ها بوده نیز بسیار دشوار و قابل بحث است. باید پذیرفت که در این زمینه دچار خلاء و نقص قانونی هستیم.

این امدادگران که تمام تلاش و توان خود را بی‌دریغ برای نجات مصدومان و آسیب‌دیدگان به کار می‌گیرند در عین حال باید هنگام عملیات امدادرسانی از شرایط و استانداردهای لازم و ضروری برای حفظ جان خود نیز بهره‌مند باشند که در وهله اول آموزش‌، مهارت و تجهیزات کافی و مناسب، از فاکتورهای اصلی برای دستیابی به استانداردهای مطلوب ایمنی است.
 
اگرچه این مقررات و استانداردها ممکن است در کشورهای مختلف و با توجه به شرایط تفاوت‌های جزیی با هم داشته باشد اما در مجموع "انجمن ملی حفاظت در برابر حریق" در ایالات متحده با همکاری برخی از اعضای بین‌المللی، کدها و استانداردهایی را برای چنین شرایطی تعیین کرده که براساس تجارب به دست آمده از بسیاری از کشورهای جهان حاصل شده‌اند.
 
بدون شک پیش‌بینی تمام خطرات احتمالی که ممکن است، آتش‌نشان‌ها در حین انجام عملیات امداد و نجات با آن مواجه شوند غیرممکن است اما با بهره‌گیری از تجارب گذشته و کسب امکانات و مهارت‌های جدید می‌توان حتی‌الامکان از تلفات بیشتر در حوادث فوق پیشگیری به عمل آورد.
 
در همین رابطه در سایت اینترنتی "کامند سیفتی" به بخشی از این قوانین حرفه‌ای که ویژه آتش‌نشان‌هاست و به ایمنی بیشتر آنها کمک کرده و شانس نجاتشان را در عملیات‌های پرخطر افزایش می‌دهد اشاره شده که به شرح زیر است:
 
- آتش‌نشان‌ها باید در اولین اقدام، حداکثر وسعتی که منطقه تاکتیکی تحت عملیات امدادرسانی را درگیر می‌کند تخمین بزنند.

 
- آنها باید شرایط چگونگی نجات ساکنان در منطقه حادثه‌دیده را مشخص کنند.

 
- جان خود را برای نجات افراد یا اموالی که شانس نجات آنها وجود ندارد، به خطر نیندازند.

 
- خطر کردن را محدود به حفاظت از اموال و دارایی‌هایی کنند که شانس سالم ماندن آنها وجود دارد.

 
-هوشیاری و ریسک محاسبه‌شده را به حفاظت و نجات افرادی اختصاص دهند که شانس زنده ماندن آنها وجود دارد.

 
- آتش‌نشان‌ها باید با همدیگر وارد عملیات شوند، در طول عملیات با هم بمانند و همه با هم نیز از محل حادثه خارج شوند.

 
- پیوسته در حین عملیات وضعیت کپسول هوا، موقعیت و شرایط و همچنین وضعیت حریق را کنترل کنند و از شرایط فوق، دائما مطلع شوند.

 
- دائما لوازم و تجهیزات ارتباطی خود را برای مخابره گزارش‌های رادیویی حیاتی کنترل و بازرسی کنند.

 
- آتش‌نشانان باید اقدامات امدادی و شرایط ناامن و خطرناکی را که ممکن است به خودشان آسیب بزند گزارش دهند، عملیات را در این مواقع متوقف کنند، شرایط را ارزیابی نموده و در فرصت اندکی که دارند ایمن‌ترین و مناسب‌ترین تصمیم را اتخاذ نمایند.

 
- مأموران آتش‌نشانی حتما باید پیش از اینکه وخیم‌تر شدن شرایط بتواند به آنها آسیب بزند، موقعیت را ترک کرده و عقب‌نشینی کنند.

 
- به محض اینکه احساس کردند جانشان در خطر است سیگنال اضطراری را از طریق ارتباطات رادیویی پخش کنند.

 
در بخش دیگری از این مقررات به قوانین تعاملی برای حفظ ایمنی ماموران آتش‌نشانی که باید از سوی فرماندهان عملیات‌ها رعایت شود اشاره شده که به شرح زیر است:
 
- به سرعت نقشه‌ای از وسعت 360 درجه‌ای محل حادثه تهیه نمایید.

 
- مشخصات و شرایط نجات ساکنان محل حادثه را تعیین کنید.

 
- بلافاصله یک گزارش "ارزیابی خطر اولیه" تهیه کرده و یک طرح عمل ایمنی را به کار بگیرید.

 
- اگر فاقد منابع کافی برای حمایت و حفاظت از ماموران آتش‌نشانی هستید به طور جدی یک استراتژی دفاعی را در نظر بگیرید.

 
- هرگز جان ماموران خود را برای نجات افراد یا اموالی که شانس نجات ندارند به خطر نیندازید. به طور جدی یک استراتژی دفاعی را در این شرایط دنبال کنید.

 
- خطر کردن را محدود به حفاظت از اموالی کنید که امکان حفظ آنها وجود داشته باشد.

 
-هوشیاری و ریسک محاسبه شده را به حفاظت و نجات افرادی اختصاص دهید که شانس زنده ماندن آنها وجود دارد.

 
- ارتباط دو سویه با ماموران در حین عملیات را دائما برقرار نگه دارید و آتش‌نشان‌های درگیر امدادرسانی را از تغییرات شرایط بیرونی مطلع نمایید.

 
- مطمئن شوید که از موقعیت و شرایط تک تک آتش‌نشان‌ها در حین عملیات، اطلاعات صحیح در اختیار دارید

 
- اگر پس از تکمیل بازرسی اولیه هیچ پیشرفتی برای کنترل حریق حاصل نشد یا احتمال پیشرفت خیلی ناچیز بود، حتما استراتژی دفاعی در نظر بگیرید.

 
- همیشه و در تمام عملیات‌های امداد و نجات از قبل، خدمات درمانی و توان‌بخشی برای آتش‌نشان‌ها را در محل حاضر کنید.

 

هفتم مهر ماه روز آتش نشان را به همه آتش نشانان فداکار تبریک عرض می کنیم

 




جایزه ویژه حقوق دادن برتر